Kiedy wiele lat temu, jako dziecko, przeczytałam pierwszy raz Małą Syrenkę, z wrażenia nie mogłam zasnąć. Było w niej tyle smutku. Zresztą w wielu andersenowskich opowieściach też trudno dopatrzeć się happy endu. Ponoć pisarz zaszyfrował w nich szczegóły ze swojego życia. Mimo, że w swojej autobiografii z 1846 r. przygotowanej dla niemieckiego wydawcy, skrzętnie ukrywał ciemne strony swojego życia, dziś znawcom tematu wiadomo o wiele więcej na temat nieszczęśliwych miłości (również do tej samej płci), biednym dzieciństwie, chorobie psychicznej w rodzinie, kompleksach, strachu przed odrzuceniem, poczuciu niższości. Może dlatego Andersen jest tak wielu czytelnikom bliski. Brzydkie Kaczątko, Ołowiany Żołnierzyk, Świniopas, Choinka, Cień, w końcu też Mała Syrenka – jakże często mówią naszym głosem, o uczuciach, cierpieniach, samotności, rozterkach wewnętrznych, lękach.  Bohaterowie, z którymi można się identyfikować, a baśń przestaje być baśnią, zaciera się gdzieś granica między światem nierealnym, wymyślonym, a rzeczywistością…Zupełnie inaczej niż w baśniach innych autorów, gdzie na końcu wszyscy żyli długo i szczęśliwie.

Mała Syrenka to baśń o nieszczęśliwej miłości. Jakże bolesne uczucie – kochać i nie być kochanym/ą. Jest się kimś na doczepkę, kulą u nogi, zawsze w cieniu. Ale z drugiej strony to opowieść o gotowości do poświęcenia w imię miłości właśnie. Można pokusić się nawet o stwierdzenie: któż tak dzisiaj umie kochać? Andersen, ponoć sam bardzo religijny, zahaczył w baśni o wartości religijne – życie wieczne i duszę.  Autor nie był ojcem gatunku. W Niemczech spisywali baśnie bracia Grimm,  we Francji Charles Perrault. Jednak w odróżnieniu od tamtych, ludowych, baśnie Andersena pełne były jego nowych pomysłów. Duński pisarz otworzył usta zwierzętom, roślinom, figurkom porcelanowym, przedmiotom codziennego użytku. Ożywił je, by przekazać pewną prawdę o życiu.

Ta Mała Syrenka jest ale smutna – to pierwsza refleksja Tomka po lekturze. Do tej pory znał tylko  disney’owską wersję – pstrokatą, przesłodzoną – innymi słowy - miód, lukier i róż, kicz? Gdy nie będziemy powoływać się na literacki pierwowzór, może uda nam się uniknąć tego ostatniego słowa – wtedy można powiedzieć: nawet   dość ciekawy eksperyment filmowy, ze szczęśliwym zakończeniem, gdzie Arielka, bardziej przypominająca lalkę Barbie, z talią osy i fryzurą zawsze tipestopes, poślubia księcia. Sam Disney ponoć (to wg Wikipedii) wręcz był zauroczony baśnią Andersena jeszcze przed powstaniem Królewny Śnieżki, powoływał się na nią, a że potem wyszło jak wyszło. Można nawet pokusić się o stwierdzenie: ta wersja to siódma woda po Syrence.

Tytułowa bohaterka  według pomysłu Agnieszki Żelewskiej jest piękna, z burzą niesfornych włosów, staniczku z muszelek, wielkimi oczami. W wywiadzie dla Qlturki ilustratorka wyznała:

Niektóre baśnie są dla mnie bardzo trudne. Na przykład "Jaś i Małgosia" czy "Mała Syrenka". Są takie straszne, że mam naprawdę kłopot, jak je oswoić kredką. Jest we mnie taka niezgoda na los bohaterów, że muszę trochę popajacować w ilustracji, żeby czytelnikowi było trochę mniej smutno.

Dzięki zatem za to pajacowanie i za ocieplenie tej historii, próbę wywołania uśmiechu na małych buziach. Podwodna kraina została przedstawiona w tonacji niebiesko - zielonej. Strony, na których działo się źle - sztorm, wizyta u wiedźmy, calusieńkie czarne z białymi literami.Tam gdzie Syrenka zamienia się w pianę morską - jasność, jaka zawsze bije na początku dnia.

To jedna z piękniejszych baśni Andersena. Zachęcam do sięgnięcia po wydanie z nowym tłumaczeniem B. Sochańskiej z języka duńskiego.

Do książki dołączona jest płyta CD, na której można wysłuchać baśni w interpretacji Jerzego Stuhra.

Wiek 4+

Mała Syrenka (1913 r.). Niestety kilka razy odcięto jej głowę, ramię, oblano farbą. Smutne to, bo wielu jedzie do Kopenhagi właśnie dla niej.

Wydawnictwo Media Rodzina